ضرورت اصلاح حکمرانی آب، تقویت هماهنگی نهادی و اولویت‌بندی طرح‌های کلیدی
۱۴۰۵/۰۷/۲۲
هفتمین نشست اندیشکده حکمرانی و قانون‌گذاری استان لرستان (زیرمجموعه مرکز پژوهش‌های مجلس شورای اسلامی)، با محوریت «ارائه گزارش بررسی نظام مسائل آب استان لرستان» در دانشگاه لرستان برگزار شد. در این نشست، ابعاد مختلف چالش‌های منابع آب استان از منظر مدیریتی، نهادی، اقتصادی و فنی بررسی و راهکارهایی برای بهبود حکمرانی آب و بهره‌برداری پایدار از منابع آبی مطرح شد.
ضرورت گذار از مدیریت بحران به مدیریت ریسک آب
به گزارش روابط عمومی دانشگاه لرستان، در ابتدای این نشست که روز چهارشنبه، 22 مهرماه 1405 در سالن شهید میربهرسی دانشگاه لرستان برگزار شد دکتر علی حقی‌زاده، عضو اندیشکده و استاد گروه مهندسی مرتع و آبخیزداری دانشگاه لرستان، به تبیین وضعیت منابع آب و رویکردهای مدیریتی این حوزه پرداخت.
دکتر حقی‌زاده با تأکید بر اینکه آب باید فراتر از یک دغدغه صرفاً زیست‌محیطی و به‌عنوان کالایی حیاتی و موضوعی راهبردی و امنیتی مورد توجه قرار گیرد، به هم‌زمانی مخاطرات ناشی از خشکسالی‌های هیدرولوژیکی و سیلاب‌ها اشاره کرد.
وی بر ضرورت گذار از روش‌های مدیریت مرسوم فعلی بحران به مدیریت ریسک و سازگاری با تغییرات اقلیمی تأکید کرد و اصلاح برخی قوانین، آیین‌نامه‌ها و ضوابط مربوط به حریم رودخانه‌ها با هدف کاهش خسارات سیلاب را ضروری دانست.
توسعه طرح‌های تغذیه مصنوعی آب‌های زیرزمینی و پخش سیلاب، برنامه‌ریزی برای اجرای طرح‌های سدسازی متناسب با ظرفیت‌ها و نیازهای استان و بهره‌گیری از ظرفیت‌های کمتر مورد توجه گردشگری مبتنی بر آب در لرستان، از دیگر محورهای مطرح‌شده در سخنان دکتر حقی‌زاده بود.
برای رفع نظام مسائل آب استان باید ضعف‌های حکمرانی آب را اصلاح و هماهنگی نهادی را تقویت کرد
در ادامه، دکتر مهری سعیدی‌نیا، استادیار گروه علوم و مهندسی آب دانشگاه لرستان، گزارش تفصیلی پژوهش «بررسی نظام مسائل آب استان لرستان از منظر نخبگان آبی استان» را ارائه کرد.
وی توضیح داد که این پژوهش با رویکردی عینی و بی‌طرفانه و با اتکا به اسناد رسمی و مصاحبه‌های عمیق با سه گروه از صاحب‌نظران شامل استادان دانشگاه، مدیران دستگاه‌های اجرایی و کشاورزان پیشرو، انجام شده است.
دکتر سعیدی‌نیا با اشاره به اینکه مسائل آب استان صرفاً به کم‌آبی محدود نمی‌شود، بخشی از مشکلات را ناشی از چالش‌های مدیریتی، برخی سیاست‌گذاری‌ها، قوانین و ضعف هماهنگی میان نهادهای مسئول دانست.
دکتر سعیدی‌نیا در تشریح وضعیت موجود، به سدهای فعال، طرح‌های در دست اجرا و مطالعه، ایستگاه‌های پمپاژ و شبکه‌های آبیاری و زهکشی استان پرداخت و مهم‌ترین چالش‌های حوزه آب را برشمرد.
برخی ضعف‌های حکمرانی و ساختارهای نهادی، ناهماهنگی بین‌دستگاهی و برخی رویکردهای جزیره‌ای، ضعف بخشی از نیروی انسانی و عملکرد اجرایی، ضعف نقشه راه جامع، نبود ضمانت اجرایی کافی برای طرح‌ها و کمبود برنامه‌ریزی کافی مؤثر برای مواجهه با خشکسالی، از جمله مسائل شناسایی‌شده در این پژوهش بود.
وی همچنین ضعف دیپلماسی آب در سطح ملی، مشکلات تخصیص منابع و تأمین مالی، محدودیت‌های فنی و زیرساختی، برخی چالش‌های فرهنگی و ترویجی و نبود اولویت‌بندی کافی برای مسائل آب در سطح استان را از دیگر موانع مدیریت پایدار منابع آبی عنوان کرد.
نظارت مؤثر و اصلاح مشوق‌های اقتصادی، لازمه مدیریت پایدار منابع آب است
در بخش دیگری از نشست، دکتر حمید آسایش، عضو اندیشکده و دانشیار گروه اقتصاد دانشگاه حضرت آیت‌الله بروجردی (ره)، با تمرکز بر ابعاد نظارتی، حقوقی و اقتصادی مسائل آب استان، ضعف نظارت و اجرای قوانین را از چالش‌های مهم این حوزه دانست.
وی به مواردی از جمله نظارت ناکافی بر برداشت آب، گسترش چاه‌های غیرمجاز و اضافه‌برداشت، تخلفات برخی بهره‌برداران، کمبود برخوردهای بازدارنده و نیز نظارت ناکافی بر مراحل طراحی، اجرا و ارزیابی نتایج پروژه‌های آبی اشاره کرد.
دکتر آسایش همچنین با تأکید بر پیوند مسائل آب با شرایط اقتصادی و ساختار کشاورزی استان، وابستگی بالای اشتغال به بخش کشاورزی، فقر، افزایش هزینه نهاده‌ها، بروکراسی اداری، ضعف سازوکار خرید تضمینی محصولات و تأخیر در پرداخت‌ها را از عوامل مؤثر بر دشواری مدیریت منابع آب برشمرد.
به گفته وی، تورم، تعریف‌نشدن سازوکار مناسب آب‌بها در صنعت، نااطمینانی در سرمایه‌گذاری بخش خصوصی و ضعف هماهنگی الگوی کشت با استان‌های همجوار برای تنظیم بازار و توسعه صادرات نیز باید در سیاست‌گذاری‌های این حوزه مورد توجه قرار گیرد.
تمرکز اعتبارات بر پروژه‌های اولویت‌دار و ارزش‌گذاری اقتصادی آب
در ادامه، دکتر امید امیدی شاه‌آبادی، معاون هماهنگی امور اقتصادی استانداری لرستان و دبیر اندیشکده حکمرانی و قانون‌گذاری استان، با اشاره به نمونه‌های عینی چالش‌های آبی استان، از جمله ایستگاه‌های پمپاژ آب گرخشاب و رنگین‌بان و مشکلات ناشی از سیلاب سال ۱۳۹۸، بر ضرورت بهره‌برداری مطلوب از منابع آبی در مسیر توسعه پایدار لرستان تأکید کرد.
وی با اشاره به محدودیت منابع و ضرورت افزایش اثربخشی اعتبارات، اولویت‌بندی طرح‌های آبی و تمرکز منابع مالی بر تکمیل چند پروژه کلیدی را به‌جای توزیع پراکنده بودجه، ضروری دانست.
دبیر اندیشکده همچنین حرکت به سمت ارزش‌گذاری اقتصادی آب و بررسی میزان تحقق برنامه‌های راهبردی دستگاه‌های مسئول را مهم ارزیابی کرد و بر ضرورت آسیب‌شناسی عملکرد برنامه‌ها و شناسایی موانع اجرایی، با هدف تدوین پیشنهادهای قانونی و بهبود سازوکارهای حکمرانی آب در استان تأکید کرد.
گفتنی است در این نشست بر اهمیت توجه هم‌زمان به اصلاحات نهادی، هماهنگی بین‌دستگاهی، نظارت مؤثر، ملاحظات اقتصادی و اولویت‌بندی طرح‌های زیرساختی، تأکید شد.
