شاهنامه، سند زنده هویت ملی/ سازگاری رویکرد حماسی شاهنامه با روحیه لرستانیها/ دیدار با یکی از مسنترین شاهنامهخوانان لرستان
۱۴۰۵/۰۷/۰۵
ششمین نشست لرستاننامه، با عنوان شاهنامهخوانی و نقالی در دورود لرستان، صبح ۴ مهر ۱۴۰۵ با همت مرکز لرستانشناسی دانشگاه لرستان، انجمن ایرانی مطالعات فرهنگی و ارتباطات (دفتر لرستان) و اداره فرهنگ و ارشاد اسلامی دورود در فرهنگسرای مهر اداره فرهنگ و ارشاد شهر دورود برگزار شد.
به گزارش روابط عمومی دانشگاه لرستان، ابتدا دبیر نشست، دکتر مسعود زمانیمقدم (عضو هیئت علمی دانشگاه لرستان و مدیر دفتر انجمن ایرانی مطالعات فرهنگی و ارتباطات در لرستان) ضمن خوشامدگویی به حضار، گفت: «سنت کهن شاهنامهخوانی در جغرافیای فرهنگی زاگرس و دیار لرستان، فراتر از یک آیین ادبی، یکی از پایدارترین آیینهای جمعی و سرمایههای اجتماعی این منطقه بوده است. میدانیم که از دیرباز، شاهنامه همواره زینتبخش خانههای مردم این منطقه بوده؛ تا جایی که هر ایل، تیره و طایفهای برای خود چندین شاهنامهخوان خوشصدا داشته است».
رویکرد حماسی شاهنامه با روحیه حماسی لرستانیها، سازگار است
دکتر زمانیمقدم تشریح کرد: «نفوذ شاهنامه در اعماق زیست این مردم بهحدی ریشهدار است که بسیاری از شاهنامهخوانان سنتی، حتی در نبود سواد رسمی خواندن و نوشتن، ابیات فردوسی را با سبکهای ویژۀ محلی و آوازی دلنشین از بر بازخوانی میکردند. دلیل جامعهشناختی این گرایش عمیق در زیست عشایری، القای روح آزادگی، شجاعت و سلحشوری در فرزندان این دیار بوده است؛ در یک کلام، رویکرد حماسی شاهنامه با روحیه حماسی لرستانیها، سازگار بوده است. فردوسی و شاهنامه سند زنده هویت ملی و فصل مشترک انسجام فرهنگی ماست و از این روست که باید گرامی داشته شود».
عضو هیئت علمی دانشکده ادبیات و علوم انسانی دانشگاه لرستان ادامه داد: «علاوه بر وجه ادبی شاهنامه، وجه جامعهشناختی آن نیز بهویژه در جهانی که در آن زندگی میکنیم خیلی اهمیت دارد. این آثار مهم فرهنگی که هم از فرهنگ ایرانی و هم از فرهنگ اسلامی ما ریشه گرفتهاند، میتوانند از راهنماهای هویتی برای نسلهای نوجوان و جوانتر باشند. شاهنامه چنین ظرفیتی دارد و میتواند حتی در رشد و توسعۀ فرهنگی لرستان به کار گرفته شود».
داستانهای شاهنامه متعلق به همه ایرانیان است
سخنران نخست، دکتر علی نوری (عضو هیئت علمی دانشگاه لرستان و مدیر مرکز لرستانشناسی دانشگاه لرستان) به ظرفیتهای متعدد شاهنامه پرداخت: «شاهنامه فقط یک اثر پرمایه نیست و ظرفیتهای آن مانند هیچ کتاب دیگری نیست. چون کتابی مربوط به هزاران سال است و داستانهای آن متعلق به تمام ایرانیان است. ایرانیان آن را سینهبهسینه برای فرزندانشان نقل میکردهاند و از این طریق هویت ایرانی را حفظ کردهاند. ما با همین فرهنگ شاهنامه جنگهای بزرگی را پشت سر گذاشتهایم. ایرانیان سعی کردهاند در کنار حفط دین اسلام به شاهنامه و محتوای درخشان و گسترده شاهنامه توجه کنند».
دکتر نوری توضیح داد: «از ظرفیتهای شاهنامه میتوان به ظرفیتهای زبانی، فلسفی، کلامی، اخلاقی، سیاسی، اجتماعی، اسطورهشناختی، تاریخی، جغرافیایی، فرهنگی، روانشناختی و ظرفیتهای متعددی که هر کدام بار سنگینی خواهد بود که این کتاب آن را حمل کرده و آن را نسلبهنسل به ما رسانده است. باید توجه داشت که دو وجه ایرانی و اسلامی فرهنگ ما در کنار هم رشد کرده و بالیدهاند و ما نباید هیچکدام یک وجهها را به نفع دیگری کم یا تضعیف کنیم. انشاءالله که فرزندان این سرزمین اهورایی بتوانند این فرهنگ را حفظ کنند و به نسلهای بعد منتقل کنند».
کودکان و نوجوانان دورود از شاهنامهخوانی استقبال میکنند
پس از آن، بهروز توحیدیان (مدیر خانه شاهنامه دورود) گزارشی از فعالیتهای اداره فرهنگ و ارشاد دورود در زمینۀ شاهنامهخوانی پرداخت.
طبق گفته وی، از سال ۱۳۸۲ این فعالیتها آغاز شده و در این سالهای همایشهای متعدد استانی و منطقهای و کشوری داشتهایم. امروزه استقبال خوبی از کلاسهای شاهنامهخوانی بهویژه بین کودکان و نوجوانان در شهر دورود میشود. امروزه حتی نقال خانم هم داریم که آموزش میدهند. در دورود تعداد زیادی شاهنامهخوان و نقال و شاهنامهپژوه داریم که این امیدوارکننده است.
شاهنامه، تلفیق خرد معاداندیش با خرد معاشاندیش است
سخنران دوم، علی نامجو (دانشجوی دکترای زبان و ادبیات فارسی دانشگاه لرستان) به رویکرد خردورزانه و معتدل شاهنامه اشاره کرد. فردوسی خرد معاداندیش و خرد معاشاندیش را با هم تلفیق کرده است و ما هنوز نتوانستهایم این اعتدال را درست تفسیر کنیم.
نامجو اظهار داشت: «فردوسی بین آسمان و زمین ایرانی تعادل ایجاد میکند. شاهنامه محصول دورۀ خردگرایی است. خوانندۀ آرمانی فردوسی هر کسی است که دلش برای ایران میتپد ولو اینکه همعصر فردوسی نباشد. ما امروزه به زمینۀ قهرمانی و روحیۀ خردورزی و اصل اعتدال شاهنامه نیازمندیم. به جنبۀ تمدنی شاهنامه نیز باید توجه کنیم. تمدن، مدیریت و سیاست و اقتصاد نیاز دارد، روحیۀ ملی و همبستگی نیاز دارد و همه اینها را میتوان در شاهنامه یافت».
سپس هنرمندان پیشکسوت دورود، عباس یاراحمدی و محمود رحمتی، شاهنامهخوانی و نقالی کردند.
همچنین دقایقی از نشست نیز به پرسش و پاسخ حاضران، اختصاص یافت.
گفتنی است کوروش رشنو، رئیس اداره فرهنگ و ارشاد اسلامی شهرستان دورود و دکتر محمود نصرتی، کارشناس مرکز لرستانشناسی دانشگاه لرستان نیز در این آیین فرهنگی، اجتماعی و هنری، حضور داشتند.
دیدار با یکی از مسنترین شاهنامهخوانان لرستان
پس از نشست، از حاج عیسی صحرایی (متولد ۱۳۱۵)، از مُسنترین شاهنامهخوانان لرستان، در خانهاش واقع در روستای سیاهکُله دورود، دیدار به عمل آمد و ایشان نیز دقایقی، شاهنامهخوانی کرد.
منبع دریافت دادههای متن خبر:
1_ مرکز لرستانشناسی دانشگاه لرستان.
2_ انجمن ایرانی مطالعات فرهنگی و ارتباطات (دفتر لرستان).
